K05 Italië in de Klassieke en de Romantische periode

 De klassieke muziekperiode in Italië kent weinig echte toppers. Het was ook in deze tijd dat componisten zich vooral toelegden op opera. Dat gold overigens voor heel Europa. Met opera kun je scoren. Bij opera is het probleem dat je een goede librettist (tekstschrijver) moet hebben en een geldschieter (producer), die er wat in zit, want er moet altijd flink geinvesteerd worden voordat er een uitvoering komt: decors, contracteren van de sterren (die hadden flink wat eisen in honorarium EN de muziek!). Huren locaties. Vaak was het de adel, die dan weer tot meerdere eer en glorie......

We lopen een paar componisten af:

Luigi Bocherini (Lucca:1743-Madrid:1805). Luigi komt uit een muzikale familie van strijkers en verdween al spoedig naar Spanje om daar zijn geld te verdienen. Hij was tegen de dertig, dat hij tegen de zin van zijn prins een stuk dubbelde in plaats van te schrappen. Ja dan wordt je ontslagen. Maar adel genoeg in Spanje: op naar Leon

Een deeltje uit zijn strijkkwintet is heel bekend. Minuetto. Zijn muziek is deftig "galante" en geïnspireerd door Haydn.

Muzio Clementi (Rome:1757-Worcester:1832): Een wat breder muzikant dan Boccherini met veel didactische kwaliteiten en de componist voor de pianoforte. Zijn vader zat ook in de muziek en hij werd ontdekt door een Engelsman Sir Peter Beckford, die hem meenam naar Engeland. In 1781 deed hij nog een piano competitie met WA Mozart!

Hij schijnt zich te pletter hebben gestudeerd op het werk van Bach (Harpischord) en ontwikkelde een eigen speelstijl. Mozart (1756) vond hem nogal mechanisch spelen (!). Het is een Charlatan zoals al die Italianen (schreef Wolgang aan zijn vader). Als het presto is speelt hij Allegro etc.

We horen uit een pianosonate. Presto Muzio was toch de grondlegger van de Piano, zeg maar. Hij handelde er zelfs in (afgefikt).

Antonio Salieri (bij Venetie:1750-Wenen:1825): In zijn tijd bekend om zijn opera's in diverse talen. Leefde bij de Habsburgers. Hij componeerde voor alle opera huizen en Mozart, Liszt, Beethoven behoorden tot zijn leerlingen! 

Hij werd beroemd door zijn rol in de film Amadeus. Allemaal kletskoek in die film. Ze waren destijds gerespecteerde collega's. Al was het wel zo, dat Salieri dominant was in de muziekwereld en de carrière van de jonge Wolfgang in de weg stond (ook al was ie veel beter). Dus ja het waren concurrenten, die elkaar respecteerden.

Een stukje uit: Axur, re d'Ormus. Over een mevrouw (Aspasia) die op last van de koning wordt ontvoerd. door een Soldaat. Een Aria

Moraal van Salieri: je kunt beroemd worden met een film met foute info, zeg maar.

De laatste: Domenico Cimarosa (Napels:1749-Venetie:1801). Hij bleef wat meer in Italië, koos de verkeerde kant van de republikeinen en stierf in gevangenschap (zo kan het ook). In feite dus de voorloper van al het nationalisme wat de romantische componisten zo kenmerken. Hij staat aan de basis van 80(!) veelal komische opera's. Hij zat nog een paar jaar bij Catherina II in St Petersburg en dat was toch wel weer heel bijzonder. Hij was de strenge Russische winters wel zat en ging weer terug.

In zijn tijd een van de meest gevierde operacomponisten. Hij pakte het slim aan: kleine bezettingen (niet te duur). Schreef voor verschillende operahuizen etc.

We beginnen hier ook weer met een HOAX. Gepikt uit een sonate (zo'n 1 delige) werd door Arthur Benjamin bewerkt tot een hobo sonate. Wel mooie muziek! Largo Gebaseerd op deze Sonate 29. Wel tikkie sneller.

We doen een stukje "Il Matrino Segretto" (het geheime huwelijk). Keizer Leopold II was zo enthousiast dat hij beval om de opera opnieuw te te doen met Harpischord begeleiding van de componist. Het grootste "encore" allertijden!! De secretaris van de rijke Geronimo is in het geheim getrouwd met zijn dochter Carolina. Dat levert natuurlijk forse problemen bij het uithuwelijken. We zien een stukje (7' op YT)

Romantische Periode. Is de periode van de Italiaanse opera. Rossini, Donnizetti, Bellini, Verdi. Allemaal Big Boys uit deze periode. We kunnen natuurlijk niet aldze opera's doen en beperken ons tot de "schlagers" zeg maar. Bedenk dat in deze roerige tijden de opera een vaak protestuiting tegen de heersende klasse. Koningshuizen vielen om en republieken ontstonden. En dat was overal in Europa. Om door de censuur te komen, werden er vaak metaforen gebruikt etc.

Maar eerst Nicolo Pagganini (Genua:1782-Parma:1840). Een vioolvirtuoos, die de wereld op zijn kop zette met zijn nieuwste technieken. We kennen de 24 caprices voor vioolsolo. De 24ste Het is oneindig bewerkt door andere componisten. Nicolo had een turbulent leven met vele optredens en relaties en trok zich later terug om te componeren etc. Hij was maatjes met Rossini, ook een bijzonder figuur

Giaocchino Rossini (Pessaro:1792- Bij Parijs:1868). Vader en moeder waren beiden muzikant. En Rossini heeft daar profijt van gehad. Wel 39 opera's (buffa's) schreef hij en die waren succesvol, met als hoogtepunt natuurlijk De Barbier van Sevilla en Willem Tel in 1829. Dat was ook zijn laatste (!!). Daarna deed hij 40 jaar niets meer aan opera. Hij was stinkend rijk en toen hij weer eens in Parijs was (1855) werd wel aan hem getrokken. In zijn jonge jaren was speelde hij piano en was repetitor in diverse huizen. In Bologna studeerde hij compositie. Tot 1825 schreef hij zijn meeste werken. De barbier is van 1816 (24jr oud). Hij schreef gedurende 19jr 2 opera's per jaar. En dat is enorm, want ze waren ook nog topklasse. De barbier is een bekende figuur (Figaro Mozart en in Rossinis tijd was er al een Barbier, daarom kreeg hij aanvankelijk een andere titel. Het draait om een graaf Almaviva, die op Rosanne uit is. Zij wordt bewaakt door haar voogd dokter Bartolo. De barbier gaat de graaf helpen.....

We luisteren naar Largo al factotum. Door velen inclusief Dorus gezongen. Rossini heeft ook leuke pianostukjes geschreven Peches de Vieilles (zonden van een oude man). Deze 150 stukjes schreef hij tot 1858. We doen een kort walsje. Het lijkt simpele muziek, maar dat is het dus niet.

En tenslotte La petite Messe Solennelle, geschreven in opdracht van Graaf Pillet-Will voor  zijn vrouw  Louise (dus geen requiem!) en 34 jaar naar zijn laatste opera compositie. Het is oorspronkelijk voor kleine bezetting en later herschreven voor orkest. Het volgt de opbouw van een klassieke mis.

En dan die tournedos: Rossini hield van lekker eten, maar het was een Frans chef-kok, die een van zijn recepten naar hem vernoemde. Iets met biefstuk van de haas, met ganzenlever, truffelsaus en madeira.

We gaan naar Donizetti (Bergamo 1797-Bergamo:1848). Gaetano was een beetje later dan Rossini en heeft de overgang gemaakt naar de Buffa (komische opera) naar het Belcanto van de met name tragische opera. Ook Donizetti was een snelschrijver en was in staat om in korte tijd een libretto (tekst) in muziek om te zetten. In deze tijd zaten de censuristen er bovenop om ervoor te zorgen dat alles "netjes" bleef en nietbeledigend was voor kerk en koning. Donizetti had net zoals Mozart een krankzinnig goed muzikaal geheugen en dat was superhandig voor componeren. Zijn werkt ging naar passie en pijn. Zo waarde het script rond van Lucia di Lammermoor van Sir Walther Scott. Het was inmiddels vertaald in het Frans met OPERA (dat verstonden ze hier veel beter) en omgewerkt in een Libretto in het Italiaans (in 1835). Vaak ging het Gaetano te langzaam en schreef hij zelf aan het script. De uitvoering was een succes. Bedenk dat veel sterren diva gedrag vertoonden. Ze moesten kunnen schitteren met moeilijke stukken. 

Het verhaal van Lucia is tamelijk bloederig en dramatisch t gaat over uithuwelijken en concurrentie. Waar het in dit fragment om gaat is het belcanto (mooi zingen) met toonladders en vooral het synchroon zingen met het orkest (incl dwarsfluit). 

Donizetti schreef ook nog hele mooie kamermuziek. Iets uit zijn 5de strijkkwartet (Largo)

Donizetti liep syphillus op, en zijn kinderen gingen snel dood, alsook zijn vrouw in het kraambed. Cholera epidemieën dunden de bevolking uit en operahuizen sloten. Hij sterft in 1848 (geestesziek)

We gaan naar Vincent Bellini (Sicilië: 1801- bij Parijs: 1835). Vincent werd niet oud, komt uit een muzikale familie en het verhaal gaat dat hij op 18 maanden al aria's zong. Hij kreeg les van grootpapa. Hij is zo goed dat hij naar Napels mag (1817). Op de strenge school krijgt hij grondige opleiding en ontmoet  ook Donizetti, die in Napels zijn opera's dirigeerde. Na zijn 24ste begint hij aan zijn eerste echte opera, waarvan hij tot zijn dood er ieder jaar een schrijft. 

Het is ook zijn entourage, die probeert geld te verdienen aan dit supertalent. Het is ook aardig te weten dat hij niet echt op een post zat, maar uitsluitend componeerde. Hij schreef dus veel langzamer dan Donizetti en peuterde voortdurend aan de nootjes. Hij verhuist naar Milaan, waar hij in de betere kringen terecht komt en zijn beste werk maakt. Hij componeert zijn werk samen met Romani (librettist), met wie hij ook zijn bekendste opera NORMA schrijft. Het is de Belcanto Opera en wordt dan ook door de beste sterren gezongen.

Het verhaal in Norma gaat over twee priesteressen en Pollione een Prefect uit Galie. Ze zijn elkaar ontrouw, en op het eind sterven Norma op de brandstapel. We horen Casta Diva (Renee Fleming)

In de aria smeekt Norma de godin om vrede te brengen en de harten van de mensen te verzachten, terwijl ze tegelijkertijd worstelt met haar eigen geheime liefde voor een Romeinse proconsul. Het wordt beschouwd als een van de meest veeleisende en iconische belcanto-aria's. 

De Kuise Godin

Casta Diva, Casta Diva che inargenti

Queste sacre, queste sacre,

Queste sacre antiche piante,

Al noi volgi il bel sembiante,

Al noi volgi, Al noi volgi bel sembiante,

Senza nube e senza vel!

OROVESO E Casta Diva, che inargenti

Queste sacre antiche piante,

Al noi volgi il bel sembiante,

Senza nube e senza vel!

Casta Diva, che inargenti

Queste sacre antiche piante,

Al noi volgi il bel sembiante,

Senza nube e senza vel!

Tempra, o Diva,

Tempra tu de' cori ardenti,

Tempra ancora, tempra ancora

Tempra ancora lo zelo audace.

Spargi in terra quella pace

Spargi in terra, spargi in terra quella pace

Che regnar, regnar tu fai, tu fai nel ciel.

Diva...

Diva, spargi in terra quella pace

Che regnar Tu fai nel ciel.

Bellini wordt steeds bekender en mengt zich tussen Rossini en Donizetti, concurrentie dus. Enfin door zijn maagkwaal (zweertje, hij leefde altijd onder hoge psychische druk) overlijdt hij in 1835. 

Guiseppe Verdi (Parma: 1813- Milaan: 1901) is wellicht de allerbekendste opera componist. Hij werd oud en heeft tot aan zijn dood geschreven. Hij leefde in een tijd dat Italië werd overheerst door allerlei bezetters en verdeeld.

Hoe het allemaal in elkaar stak is allemaal onduidelijk, maar dat het een rommeltje was moge duidelijk zijn. We zien in het eerste kaartje de invloed van de fransen. Dat is in het tweede kaartje hersteld. En dan beginnen de onafhankelijkheids bewegingen. Los van Frankrijk, Los van Oostenrijk etc. Een rijk: olv Garibaldi, Umberto I, en Emanuel II.

Verdi: Hij schreef 26 opera's en was zeer geliefd. Hoog begaafd, geboren in Parma (1813 Napoleon). Hij was 10jr toen hij al organist was in zijn dorp. Vader herbergier, dus er werd geongen! Hij moest priester worden, maar de muziek won. Tot zijn 18de schreef hij marsen, studeerde hij de bijbel en las Shakespeare. Hij ging naar conservatorium in Milaan en bezocht natuurlijk Rossini, Donizetti opera's etc. Hij trouwde kreeg twee kinderen. Die kinderen overleden en ook zijn vrouw (de dochter van zijn weldoener)

Een Opera schrijven ging hem nog niet zo goed af. De eerste "Un giogrno de regno" ging niet goed. Hij wilde geen noot meer schrijven. Maar de scala directeur verleidde hem toch met het script van Nabuccho (Slavenkoor). Nabuccho (1842) werd een grandioos succes. Nabuccho gaat over Nebukadnezar uit de verhalen in Jeremia. Het lijden van het Joodse volk werd gekoppeld aan het lijden van de Italianen! Met als hoogtepunt dat Slavenkoor.

La Traviata (Violetta): gebaseerd op het boek van Alexander Dumas (La Dame au Camelia). Violette is een courtisane, die (op haar verjaardag) haar aanbidder (Alfredo) een bloem geeft (Camelia), alweer een denkt ze. Maar ze gaan samenwonen. Maar geen inkomsten meer uit de liefde. Papa van Alfredo vindt het allemaal niks, ze moet het uitmaken. Alfredo verdrietig en boos. Violetta heeft TBV en hoort wat papa heeft gedaan. Idereen spijt, maar Violetta is te ziek en gaat dood.

Op het Feest, 

De Sterfscene. Het kan niet op. YTube

Een andere topper is Aida. Een opera iov EGYPTE. Realiseer je dat Egypte "Westers" was en een nieuw opera gebouw in Cairo had. Het verhaal speelt in het oude Egypte en de opera wordt nog tussen de pirmiades uitgevoerd. We luisteren naar de Triomfmars (let op de modulatie).

Inmiddels is de koning van Sardinie Victor Emanuel II, belangrijk aan het worden. En let op: VERDI (acronym) staat nu voor Victor Emanuel Re d'Italia. En Verdi was niet vies van enig nationalisme. 

We draaien het Ave Maria uit Othella gezongen door Maria Callas. Ze heeft natuurlijk heel veel Italiaans repertoire gedaan.

De laatste uit het rijtje Giacomo Puccini (Luca: 1858 Brussel: 1924)

Pucccini komt echt uit een muzikaal geslacht: Grootvader, vader, broertjes: allemaal muzikanten en componisten. Hij was een beetje lui: zat hij krap bij kas, dan schreef hij iets (hoe arrogant kun je zijn). Hij was duidelijk geïnspireerd door Verdi, die wellicht nog belangrijker was.

We luisteren naar twee fragmenten:

Tosca: De Zangeres tosca is verliefd op een kunstschilder Mario, maar de politiechef Scarpia is dat ook. Het is weer echt drama: Tosca vermoordt Scarpia, Mario wordt geexecuteerd, Tosca springt van de Engelenburcht (Rome).

Visi d'arte: Scarpia wil Tosca en beloofd haar Mario niet te laten doden. Tosca weet niet wat ze moet doen........

  E lucevan de stelle (en de sterren schenen): Mario bezingt zijn geliefde

Madam Butterfly: Mr Pilketon trouwt in Japan met zijn geisha. Pilketon smeert hem, zij wacht, Pilkerton komt getrouwd terug, Geisha krijgt zijn kind en pleegt zelfmoord. Pilkerton heeft spijt maar te laat. 

Un bel di verdemo (we zullen wel zien: Butterfly mety baby Suzuki.

Modernen:

Ferruccio Busoni (Florence: 1866 - Berlijn:1924). Was een wonderkind, die op jeugdigeleeftij (11jr) al optrad achter de piano. Had het meeste zichzelf aangeleerd. Toen hij 15jr was mocht hij naar Bologna conservatorium (Mozart destijds ook!). Hij was zeer handig in het bewerken en opschrijven muziek, want hij werkte bij Härtel&Breitkopf muziekuitgeverijen. Daarna trok hij naar Helsinki en Berlijn (tot 1913). Zijn stijl is neoklassisistich (Oude wijn in nieuwe zakken) en later expressionistisch. Hij inspireerde Strawinsky en Hindemith. Hij wordt al een van de grootste pianisten ooit beschouwd.

Hij bestuurde muziek van Bach en arrangeerde bestaande muziek. Liszt deed dat ook, maar Ferruccio, deed er nog een schepje boven op.

We luisteren naar Verdi: Het Origineel  (Bella figlia dell' amore). En de bewerking. Het publiek smulde ervan.

We gaan naar Luciano Berio (Oneglia (bij Franse Grens) 1925-Rome 2003). Schreef heel breed: opera, concerto's kamermuziek. Een mooi voorbeeld zijn de Sequenza's voor soloinstrumenten. Hij schreef er zijn hele leven aan: We doen het stuk voor accordeon (1995).

Omdat hij gehuwd was met Cathy Barberian, schreef hij voor haar de Folk Songs. We luisteren naar een Azerbijaans Liefdesliedje

 Berio, Enrico Morricone