Entartete Muziek

Entartet staat voor "ontaard" en zo werd de muziek/kunst ook aangeduid door de overheersers in Nazi Duitsland.

De truc was om de muziek eerst als belachelijk aan te merken door er tentoonstellingen van te organiseren en daarna te verbieden.

Er waren verschillende redenen om de muziek te verbieden:

De belangrijkste: 

Etniciteit: Jood, donker. Maatschappijkritisch: zoals Weil, Eisler, Brecht. Te "modern", zoals Stravinsky of Prokoviev (de laatste had ook met het Lenin regime problemen). 

In 1938 werd in Dusseldorf een rariteiten kabinet ingericht met Jazz muziek gespeeld door een zwarte man met een jodenster. Hans Ziegler was zo'n Hitler aanbidder die dit organiseerde.

Hoe "ziek" moest dit wel niet zijn.

Natuurlijk gaan we die Jazz even horen. Vooral Swing muziek moest het ontgelden, zoals die van Duke Ellington, Benny Goodman (Joods) of Louis Amstrong. We horen Struttin' With Some Barbecue

Ook iedere maatschappijkritische uiting werd belachelijk gemaakt. Bijvoorbeeld Kurt Weil met zijn Drei Groschen oper met het beroemde Mackie Messer (met Lotte Lena). Weil was Joods, en Bolsjewiek. Het kon niet slechter.

Ondertussen waren de Nazi's stik jaloers op de populariteit van de Jazzmuziek en zorgden voor witte musici met propaganda teksten uitgevoerd door Charlie and his Orchestra, dat gewoon muziek van Cole Porter kopieerde. Kortom de boel omkeren voor eigen belang. We horen St Louis Blues, waar de "vijand" het moet ontgelden.

Het beroemdste voorbeeld van verboden "klassieke muziek" is die van Felix Mendelssohn. De bruiloftsmars was razend populair en voor huwelijken moest andere muziek worden geschreven.

Wij horen natuurlijk de originele. Dat kan je je niet laten afnemen natuurlijk.

En dan hebben we Gustav Mahler (Joods afkomst): We draaien gewoon Ich bin der Welt abhanden genommen. Zo mooi met Sofie van Otter. Ook Jack Offenbach moest het ontgelden met zijn beroemde Can Can muziek.

Er waren nog twee Duitse componisten die het moesten ontgelden: Hans Eisler en Erwin Schulhoff. Eisler was bekend om zijn strijdliederen. We horen Frühling met Dieter Dieskau

Van Schulhoff horen we het presto uit zijn 1ste strijkkwartet. Je hoort hier ook duidelijk het Tjechische ritme. Prachtige muziek overigens. Erwin heeft de oorlog niet overleefd. Hij werd vermoord in een concentratiekamp.

Behalve muziek werd er ook veel beeldende kunst afgekeurd. Als het maar even iets te modern was werd het uit de musea verwijderd. Zoals: Picasso, Van Gogh, of Käte Kollwitch. Schilderijen werden in 1938 naast werk van psyciatrische patienten gehangen om aan te tonen dat alles gestoord was.

Kollwitch was destijds (dus voor de Nazitijd) een van de meest gelauwerde kunstenaars van haar tijd.

De Duitsers verkochten de dure schilderijen op veilingen voor oorlogsfinanciering. Of het werd verborgen, om later weer op te duiken. Veel corruptie op dit vlak.

Een Nederlandse componist was Henriette Bosmans (1895-1952). De belangrijkste compositieprijs is naar haar vernoemd. Deze eigengereide dame, die zowel vrouwelijke mannelijke relaties had, schreef voor haar tijd uitzonderlijke vooruitstrevende muziek. Ze was eigenlijk halfjoods en is niet echt opgepakt. Maar optreden zat er niet meer in toen ze weigerde lid te worden van de Kulturkammer. 

We luisteren naar: 

Daar komen de Canadezen

1945

Text: Fedde Schurer

Daar nadert van verre het dreunend geweld
Van het heir der vereenigde naties.
Daar komen ze reddende nader gesneld
In machtige motorformaties.

In bloem en in vlag en in tintelend oog
staat stralend hun’t welkem te lezen,
Nog nooit steeg de jubel zo daav’rend en hoog,
Daar komen de Canadezen.

De maanden vergingen in honger en nood
In lijden en marteland wachten
De hoop was verbleekt in’t gezicht van den dood,
veel droevige dagen en nachten

Maar ‘taarzelend neen wed een twijfelloes ja,
Zo sterk als nog nimmer voor dezen
Nu vuit zieh de lucht met een dondrend hoera!
Daar komen de Canadezen.

Ze kwamen van over d’Oceaan
Ze waagden hun bloed en hun leven
Ze hebben in stermen van kogels gestaan,
Om ons weer de vrijheid te geven

Waait vlaggen en wimpels nu hoog in de wind,
Waar eind’lijk, God is geprezen
Verdrukking verplet wordt en vrijheid begint.
En leve, leve de Canadezen.

Henriette stierf te vroeg aan niet gesignaleerde darmkanker in 1952

Het lijstje van vermoorde Joodse componisten is angstwekkend lang.

We schrijven: Pavel Haas (1989-1944), voordat hij werd vermoord in Auschwitz schreef hij in Theresienstadt nog werk. Bijvoorbeeld de studie voor strijkorkest

We schrijven Leo Smit (1940-1943), vermoord in Sobibor. Had een franse stijl. Arthur en Lucas Jesse hebben zijn werk uitgevoerd: Divertimento

We schrijven: Dick Kattenburg.(1919-1944), vermoord in Auschwitch. Een stuk voor fluit en piano, wat een frisse muziek.