L03 Menuetten, Walsen en Mazurka's

In dit hoofdstukje behandelen we wat dansen met een driekwartsmaat, waarvan het Menuett het oudste is.

Menuetten

Een wat populairdere dans is het Menuet. Het is een statige barokdans in driekwartsmaat en populair in de 17de eeuw. We kijken naar een stukje met demo. De maat is in drieën met serie van zes passen (Rameau). Dus eigenlijk zou je een menuet in zessen moeten denken, maar 2x3 is natuurlijk ook goed. Het menuett wordt in de klassieke muziek heel vaak toegepast in de Sonates: Beethoven, Mozart, Haydn. Een Sonate is dusook een verzameling muziekstukjes maar dan minder dans, zeg maar en meer stukken met een bepaald tempo: Allegro, Andante, Presto (kom ik later op terug)

Als er een menuet (A) wordt gespeeld, dan wordt het vaak gevolgd door een trio (B),  waarna het weer gevolgd wordt door het menuet dus ABA. Bij zo'n trio tussenstuk, werden aanvankelijk drie instrumenten gebruikt. Je kwam als het ware even tot rust.

Menuett in G van Bach (dat kreeg je als kind al vroeg te spelen).

Of de beruchte van Boccerini voor orkest, waar je duidelijk ABA structuur hebt met zo'n trio.  of Prokovief Romeo en Juliette, Menuett, waar dat ook weer in zit.

Wals/Valse

Een uiterst populaire dans is de Wals. Behoort nog steeds bij de Ballroom dansen en waren inspiratie voor heel veel muziekstukken. De wals komt uit Duitse volksmuziek en werd populair in de 18de eeuw en later in de 19de eeuw.

Kenmerkend is natuurlijk de 3/4 maat en het snelle ritme maar er is ook een langzame versie (engelse wals).

De oudste wals die bekend is, is een oud Duits volksliedje O mijn Lieve Augustijn, wij kennen het als sinterklaasliedje: "Daar wordt aan de deur geklopt". Bij de wals kwamen de partners ook wel wat dichter bij elkaar en die pikantheid werd destijds ook weer verboden, tot het later in de 19de eeuw natuurlijk weer "losging". Hummel heeft voor orkest (een stukje) er wat variaties op gemaakt.

Voor pianomuziek is natuurlijk Chopin wel het bekendst met zijn walsjes. Hij schreef een boek vol. Hij deed dat dus niet achter elkaar, maar zo nu en dan kwam weer een bij. Van onstuimig tot heel rustig.

Voor ons is de bekendste: de minutenwals. Twee versies: Voor piano en Jasperina. Het snelst is die van Wibi Soejardie, maar dat is niet leuk meer, die minuut haalt overigens niemand. En luister vooral naar al die andere melodische walsen van Chopin.

In de 19de eeuw zien we vooral de Weense Wals door Strauss. De bekendste is natuurlijk De Blauen Donau. Omdat het kort is, hierbij een uitvoering van Helmut Lotti. Dan weet je weer hoe die klinkt. De wals lijkt heel eenvoudig met zijn 123 ritme, maar het zit iets moeilijker: De tweede tel wordt iets versneld en de derde iets vertraagd. Dat werd een beetje opgelegd door het sleepritme van de dans.

En natuurlijk de Waltzen van Shostakovich. Ter variatie Waltz 1 uit de Jazz Suite. Hij lijkt er erg veel op die van "Andre Rieu" (2nd Waltz), maar het is dus een andere. En omdat we toch in een Suite zitten (verzameling dansjes dus!), dan ook meer even de polka (ook beroemd).

Tchaikovsky heeft natuurlijk zijn prachtige Blumenwals geschreven uit het ballet van de Notenkraker. Let vooral op de prachtige harpsolo voordat het stuk begint.

De Waltz behoort nog steeds tot de Ballroom dansen, waar de engelse wals natuurlijk bij aansluit, maar die is de helft langzamer. We kennen allemaal Moon River van Henri Macini

Mazurka

De mazurka komt uit polen en is een samensmelting van drie dansen, waaronder die uit Mazurië. Hier zie je een short op een Mazurka van Delibes. Anders dan de wals dus.

Vaak worden de mazurka's in een adem genoemd met walsen en dat komt omdat Chopin er nogal wat heeft geschreven. Een mazurka is ook een 3/4-maat, maar het accent  ligt net een beetje anders. Luister naar Op.7 nr.1. Het is dus vooral de melodielijn die het ritme geeft. Je krijgt niet dat "wals gevoel", zeg maar.

Alexander Skriabin was een groot bewonderaar van Chopin en in navolging schreef hij ook een boek vol met Mazurka's. Op3, nr3